VeineMAGAZINE 37

te vinden, maar dat wil niet zeggen dat ze zelf geen plezier mogen en kunnen beleven aan hun eigen lijf. Eigenlijk begint de seksuele ontwikkeling al bij de geboorte. Ik hoor ouders soms zeggen ‘Nee hoor, die van mij zijn nog te klein’, maar het is nooit te vroeg om erover na te denken. Bij de geboorte begint het eerste lijfelijk contact met een ander persoon al en ontstaat het gevoel van geborgenheid. Ook de knuffel net daarna, als de baby bloot op je borst gelegd wordt, zorgt voor de hechting tussen moeder en kind. Iets later gaat een kind al aan zichzelf voelen om zijn of haar eigen lijf te ontdekken. Dit kan een lastige fase zijn voor kinderen met een beperking. Want misschien kan het er zelf helemaal niet goed bij want vaak zit een luier al in de weg. Maar het is wel heel belangrijk om kinderen kennis te laten maken met hun eigen lijf.” SEKSUEEL MISBRUIK; WAT KUN JE WEL EN WAT KUN JE NIET DOEN? Vooral kinderen met een beperking zijn veel vaker dan gemiddeld slachtoffer van seksueel misbruik. Sylvia legt uit: “Eén van de grootste risico’s waardoor dit zo is, is omdat ze vaak te weinig kennis hebben van hun eigen lichaam en alles wat daarbij hoort. Een ander risico is dat deze kinderen vaak een lage eigenwaarde hebben. Ze zijn minder vaak trots op zichzelf. Bovendien zijn ze veelal ook minder sterk in hun sociale > De verkorte normatieve lijst seksuele ontwikkeling is een aanvullend werkinstrument bij het Sensoa Vlaggensysteem. Het kan je helpen om seksueel gedrag op bepaalde leeftijd correct in te schatten. Je vindt steeds de meest recente versie op Vlaggensysteem.nl. 0 – 1½ jaar ontdekken eigen lichaam en de wereld eromheen Duimzuigen, ontdekken eigen lichaam, aanraken en aangeraakt worden is fijn en geeft een gevoel van veiligheid, naakt rondlopen of kruipen, seksuele opwinding en erecties komen voor. 1½ tot 3 jaar: nieuwsgierig naar eigen lichaam en dat van anderen Besef jongen of meisje, vieze woorden-tijdperk, gluren, aanraken, nieuwsgierig onderzoeken, ‘waarom-fase’, veel vragen over lijf, experimenteren met aanraken van geslachtsdelen. 3-6 jaar: leren van regels, spel en het begin van vriendschappen Leren ‘sociale gedragsregels’, seksuele spelletjes, doktertje spelen, grote interesse in voortplanting en lichaam anderen, rolpatronen: typisch meisjes en typisch jongens . 7-11 jaar: schaamte en eerste verliefdheden Schaamte voor seksualiteit, vertonen openlijk uitdagend en seksueel gedrag, grote nieuwsgierigheid, informatiebehoefte, eerste gevoelens van verliefdheid, schuine moppen en tekeningen over seks, seksuele spelletjes, nu meer in het geniep. 12-14 jaar: start van de puberteit Geslachtshormonen zorgen voor veranderingen in gedrag, stemming en lichaam, gevoelens van seksuele opwinding, seksuele interesse in volwassen seksualiteit (fantasie, nieuwsgierig, preuts), seksuele oriëntatie (ik val op jongens, ik val op meisjes), eerste verkering, handje vasthouden, kusje op de wang of flirten op het internet en over seks chatten. 15-17 jaar: relatievorming Informatie over seks via vrienden en media, internet en school, omzetten van verlangens in daden vaak stapsgewijs (van zoenen naar tongzoenen, naar strelen boven en onder de kleren tot geslachtsgemeenschap en andere vormen van seksualiteit), flirten op internet en over seks chatten. 55 DOSSIER