VeineMAGAZINE 18

het aangenaam warm in huis is. De emotionele behoefte heeft veel meer te maken met de relaties die je hebt: word je gezien en gehoord? Voel je je geliefd? Ervaar je voldoende nabijheid? Voel je je gewaardeerd? Ben je trots? De emotionele behoefte vertaalt Gerieke altijd met ‘ik heb invloed op mijn leven’. Kan je zelf keuzes maken, hoe klein die soms ook zijn? Wordt er rekening gehouden met voorkeuren? De zingevende behoefte draait om het doen van betekenisvolle activiteiten. Kan je meedoen en word je ergens bij betrokken? Zoals meehelpen met tafeldekken, was opvouwen, eten maken en meedoen met een spel’. Dat kan heel eenvoudig al door het duwen op een knop waardoor een dobbelsteen gaat rollen of een mixer gaat bewegen. Deze behoeften gelden voor iedereen. Als een van deze behoeften niet wordt vervuld, kan dit leiden tot probleemgedrag dat in veel varianten, waaronder agressief aandoend gedrag, kan voorkomen. De uitdaging is om er dus achter te komen wat ontbreekt waardoor bepaald gedrag ontstaat. Ad benoemt vier veel voorkomende oorzaken van agressie: • Aandacht • Overprikkeling • Onderprikkeling • Mijden van complexe situaties Hij geeft het voorbeeld van een grote, sterke man van rond de 50 jaar die de hele dag achter iemand aanloopt om een gevoel van veiligheid te creëren. Als dit niet lukt, gaat deze man ander, ingewikkeld gedrag vertonen omdat hij in de stress schiet. In het bovenstaande voorbeeld bestaat het ingewikkelde gedrag uit het feit dat de man zijn keel is gaan schrapen, waardoor hij zijn stem is kwijtgeraakt. Ad is met de begeleiders van deze man gaan uitzoeken op welke momenten de man zijn keel schraapte. Hoe was de omgeving op die momenten? Er bleek dat er veel wisselingen in het team om die man heen waren waardoor zijn veilige gevoel was verdwenen. Zijn patronen waren veranderd doordat de nieuwe begeleiders de kleine signaaltjes niet opvingen, ze waren dus niet zo sensitief naar hem toe, daarmee dus ook niet responsief. Daardoor maakte de man zijn gedrag groter, ging als reactie dus zijn keel schrapen, waardoor hij altijd weer daardoor aandacht kreeg. Het schrapen van de keel was dus een vraag om aandacht dat daarmee dus een functie heeft gekregen. Aandacht verwerven is een universeel, menselijke functie. Ook overprikkeling of juist onderprikkeling kan een oorzaak zijn. Iedereen functioneert in een vierentwintiguurscyclus en het is de bedoeling dat je overdag voldoende geprikkeld wordt op jouw niveau en op jouw energie, met jouw belangstelling en vaardigheid opdat je aan het eind van de dag weer lekker naar je bedje kan, dan binnen tien minuten in slaapt valt om vervolgens ongeveer zeven uur te slapen. Deze cyclus moet je altijd in gedachten houden. Over- of onderprikkeling brengt deze cyclus in disbalans. Ons brein filtert omgevingsinformatie weg die niet relevant is voor waar je mee bezig bent en haalt op waar je belang van inziet. Om jezelf te beschermen tegen overprikkeling waar je geen invloed op hebt, kunnen personen zichzelf verwonden, kunnen ze heel hard gaan schreeuwen of uiten ze zich op een of andere manier tegenover anderen, bijvoorbeeld slaan of schoppen. Dat zijn allemaal uitingen van onmacht. Ad vervolgt: “Je lijf moet ook prikkeling krijgen om actief te worden. Als dit niet zo is, is er sprake van onderprikkeling. Denk aan mensen die heel weinig zien, voelen of horen. Onderprikkeling kan overigens net zo bedreigend zijn voor je systeem als overprikkeling. Om toch weer in balans te komen kunnen door anderen onbegrepen reacties ontstaan. Mensen willen in elk geval door hun reactie weer grip op hun leven krijgen. Tot slot zie ik vaak dat iets willen vermijden een reden kan zijn van ingewikkeld gedrag. Schreeuwen aan tafel kan betekenen dat iemand wil vermijden dat hij of zij in een drukke of onoverzichtelijke situatie terechtkomt, maar kan ook betekenen dat die persoon het ingewikkeld vindt dat er meerdere zintuigen tegelijk worden aangesproken. Er moet niet alleen een handeling worden gedaan om te eten, maar ook ervaart de persoon het voedsel omdat hij of zij het ruikt en proeft. Bovendien worden ook > 41 40 VEINE DOSSIER DOSSIER